Ngày 19/9/2026, Viện Nghiên cứu Tâm lý và Phát triển Con người tham dự Hội thảo Khoa học Quốc gia “Hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục phổ thông – Thực trạng và giải pháp” tại trụ sở Bộ Giáo dục và Đào tạo theo lời mời của Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam. 

Hội thảo có sự tham dự của:

🔹 PGS.TS. Trần Kiều – Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam.

🔹 TS. Nguyễn Tùng Lâm – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam.

🔹 TS. Thái Văn Tài – Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

🔹 PGS.TS. Đinh Thị Kim Thoa – Phó Ban Tổ chức Hội thảo.

🔹 Ông Nguyễn Minh Đăng Khôi – Ủy viên Thường trực Hội thảo.

Đại diện Viện Nghiên cứu Tâm lý và Phát triển Con người, ThS. Bùi Thị Hải Yến – Viện trưởng đã cùng các đại biểu, nhà khoa học trao đổi về thực trạng, giải pháp nâng cao hiệu quả hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục phổ thông. 

Khi hướng nghiệp bắt đầu từ câu hỏi “Mình là ai?”

Lựa chọn nghề nghiệp là một trong những quyết định quan trọng đối với học sinh trung học phổ thông khi các em đứng trước nhiều lựa chọn về ngành học, môi trường đào tạo và con đường phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đưa ra một lựa chọn phù hợp, việc tìm hiểu thông tin về ngành nghề bên ngoài là chưa đủ. Học sinh cần từng bước nhận diện bản thân, hiểu năng lực, sở thích, giá trị, đặc điểm cá nhân và những mong muốn của chính mình.

Năng lực nhận thức bản thân vì thế trở thành một yếu tố đáng được quan tâm trong quá trình hướng nghiệp. Một học sinh có thể biết mình thích một lĩnh vực nào đó, nhưng để chuyển sở thích thành lựa chọn nghề nghiệp, các em còn cần xem xét năng lực, đặc điểm cá nhân và mức độ phù hợp với yêu cầu của ngành nghề.

Từ góc độ này, hướng nghiệp không chỉ trả lời câu hỏi “Học sinh nên chọn nghề gì?”, mà còn cần giúp các em từng bước trả lời những câu hỏi quan trọng hơn: “Mình là ai?”, “Mình có những điểm mạnh nào?”, “Điều gì phù hợp với mình?” và “Mình muốn phát triển theo hướng nào?”

Hai đóng góp khoa học về năng lực nhận thức bản thân trong lựa chọn nghề nghiệp

Tại Hội thảo, Viện Nghiên cứu Tâm lý và Phát triển Con người đóng góp hai bài viết khoa học cùng tập trung vào mối liên hệ giữa nhận thức bản thân và quá trình lựa chọn nghề nghiệp của học sinh trung học phổ thông.

Bài viết “Năng lực nhận thức bản thân trong lựa chọn nghề nghiệp của học sinh trung học phổ thông: Tiếp cận lý luận và thực tiễn công tác hỗ trợ tâm lý – hướng nghiệp” do ThS. Tâm lý Bùi Thị Hải Yến – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tâm lý và Phát triển Con người thực hiện.

Nội dung bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận về năng lực nhận thức bản thân và vai trò của yếu tố này trong lựa chọn nghề nghiệp, đồng thời đặt vấn đề từ góc độ hỗ trợ tâm lý – hướng nghiệp đối với học sinh trung học phổ thông.

Bài viết thứ hai “Vài nét về vai trò của năng lực nhận thức bản thân trong lựa chọn nghề nghiệp của học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội” do NCS. Tâm lý Lê Thị Thanh Phương – Trưởng phòng Dịch vụ khoa học, Viện Nghiên cứu Tâm lý và Phát triển Con người, thực hiện.

Nếu bài viết thứ nhất tiếp cận vấn đề từ góc độ lý luận và thực tiễn hỗ trợ tâm lý – hướng nghiệp, bài viết thứ hai tập trung vào bối cảnh học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội, qua đó góp thêm góc nhìn về vai trò của năng lực nhận thức bản thân trong quá trình định hướng nghề nghiệp.

Từ “biết về nghề” đến “hiểu mình để chọn nghề”

Trong bối cảnh học sinh ngày càng có nhiều nguồn thông tin về ngành học, trường học và nghề nghiệp, thách thức của hướng nghiệp không còn đơn thuần nằm ở việc cung cấp thông tin. Điều quan trọng là giúp học sinh có khả năng tiếp nhận, phân tích và đối chiếu thông tin đó với chính bản thân mình.

Một ngành học có thể phù hợp với sở thích của học sinh nhưng lại chưa chắc phù hợp với năng lực hoặc những giá trị mà các em coi trọng. Ngược lại, một lĩnh vực có tiềm năng phát triển cũng chưa đồng nghĩa với việc đó là lựa chọn phù hợp đối với mọi học sinh.

Do đó, quá trình hướng nghiệp cần tạo điều kiện để học sinh được khám phá bản thân, tìm hiểu thế giới nghề nghiệp, trải nghiệm thực tế và đối chiếu giữa đặc điểm cá nhân với yêu cầu của từng lựa chọn. Đây là quá trình cần thời gian và sự đồng hành, thay vì chỉ diễn ra tại một thời điểm khi học sinh chuẩn bị đăng ký ngành học.

Gia đình, nhà trường và chuyên gia cùng đồng hành trong quá trình hướng nghiệp

Định hướng nghề nghiệp của học sinh chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, trong đó có gia đình, nhà trường, bạn bè, môi trường xã hội và những trải nghiệm cá nhân. Vì vậy, công tác hướng nghiệp cũng cần sự phối hợp giữa nhiều lực lượng nhằm tạo ra một môi trường hỗ trợ toàn diện cho học sinh.

Gia đình có thể tạo điều kiện để học sinh chia sẻ mong muốn, sở thích và những băn khoăn về tương lai; nhà trường cung cấp kiến thức, trải nghiệm và thông tin về các lựa chọn học tập; trong khi các chuyên gia tâm lý, giáo dục và hướng nghiệp có thể hỗ trợ học sinh nhận diện bản thân và nhìn nhận những lựa chọn nghề nghiệp một cách có hệ thống hơn.

Sự phối hợp này đặc biệt có ý nghĩa khi học sinh đang đứng trước những lựa chọn quan trọng nhưng chưa có đầy đủ trải nghiệm hoặc chưa xác định rõ năng lực, sở thích và giá trị cá nhân. Khi được cung cấp thông tin phù hợp và có không gian để tự khám phá, học sinh có thể chủ động hơn trong quá trình hình thành định hướng cho tương lai.

Kết nối nghiên cứu khoa học với thực tiễn hỗ trợ học sinh

Việc tham gia Hội thảo và đóng góp các nghiên cứu về năng lực nhận thức bản thân trong lựa chọn nghề nghiệp là một hoạt động nằm trong định hướng kết nối nghiên cứu khoa học với thực tiễn của Viện Nghiên cứu Tâm lý và Phát triển Con người.

Thông qua các hoạt động nghiên cứu, trao đổi học thuật và ứng dụng kiến thức tâm lý – giáo dục, Viện hướng đến việc đóng góp những góc nhìn khoa học cho các vấn đề liên quan đến sự phát triển của con người, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Đối với công tác hướng nghiệp, việc đặt học sinh ở vị trí trung tâm đồng nghĩa với việc quan tâm không chỉ đến “lựa chọn cuối cùng”, mà còn đến quá trình các em hình thành lựa chọn đó: các em hiểu bản thân đến đâu, có những thông tin gì, chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố nào và cần được hỗ trợ như thế nào để đưa ra quyết định phù hợp.

Hướng nghiệp không chỉ là giúp học sinh chọn một ngành học hay một nghề nghiệp. Đó còn là hành trình giúp các em hiểu mình, hiểu thế giới nghề nghiệp và từng bước xây dựng một hướng phát triển phù hợp với năng lực, giá trị và mong muốn của bản thân. Đây cũng là cơ sở để hoạt động hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục phổ thông tiếp tục được tiếp cận theo hướng toàn diện, khoa học và lấy sự phát triển của học sinh làm trọng tâm.

Có thể bạn quan tâm:

• Dấu ấn lễ kỷ niệm 5 năm NHC khu vực TP. Hồ Chí Minh: Tri ân hành trình – Tiếp nối sứ mệnh
• Ấn tượng toạ đàm: Chuyện nghề tâm lý – Từ “tiếng gọi” đến vững tâm
• 8 Địa chỉ tư vấn gỡ rối rối loạn cảm xúc ở TPHCM hiệu quả