Workshop “Làm thế nào để có tiếng nói chung trong gia đình?”

Ngày 24/5/2025, Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam tổ chức chương trình Chuyển hóa cùng Chuyên gia số đặc biệt 111 với chủ đề: “Làm thế nào để có tiếng nói chung trong gia đình?”.

Sự kiện thu hút đông đảo phụ huynh từ nhiều tỉnh thành tham dự, trong đó có những gia đình vượt quãng đường xa, di chuyển từ Nghệ An ra Hà Nội chỉ để kịp có mặt tại chương trình. Không đơn thuần là một buổi chia sẻ kỹ năng, workshop mở ra một không gian để mỗi bậc làm cha mẹ nhìn lại chính mình – nhìn lại cách mình đang yêu thương, đang dạy dỗ, đang đồng hành cùng con – và quan trọng hơn, nhìn lại môi trường tâm lý mà mình đang kiến tạo trong gia đình.

Cha mẹ là “nhân”, con cái là “quả”: Cội rễ của mọi chuyển hóa

Chương trình được dẫn dắt bởi hai chuyên gia: Chuyên gia Nguyễn Mạnh Cường (Trưởng Dự án Cai nghiện Thế giới Ảo) và Chuyên gia Nguyễn Đức Chính.
Ngay từ đầu, chuyên gia Nguyễn Mạnh Cường đã đặt ra một luận điểm xuyên suốt: “Cha mẹ là nhân – con cái là quả.” Theo đó, đứa trẻ không chỉ lớn lên bằng dinh dưỡng thể chất, mà còn trưởng thành từ khí hậu cảm xúc của gia đình. Những gì cha mẹ nghĩ, nói và làm mỗi ngày sẽ âm thầm trở thành chất liệu cấu thành thế giới nội tâm của con.

Trẻ không học bằng cách nghe nhiều nhất; trẻ học bằng cách quan sát nhiều nhất. Cách cha mẹ phản ứng khi gặp khó khăn, cách thể hiện yêu thương, cách giải quyết mâu thuẫn, cách nhìn nhận thất bại… tất cả đều trở thành “bài học sống” được truyền lại mà không cần lời giảng dạy chính thức.

Từ câu hỏi gợi mở: “Cha mẹ đang là người rèn, người dạy, người nuôi – hay chỉ đơn giản là người đẻ?”, không khí hội trường lắng lại. Nhiều phụ huynh bắt đầu đối diện với những suy ngẫm rất thật về hành trình làm cha mẹ của mình.

Theo chuyên gia Nguyễn Mạnh Cường, bước đầu tiên của mọi sự thay đổi là Quan sát – quan sát chính mình, quan sát môi trường gia đình, quan sát cách mình đang tương tác với con. Khi có đủ trung thực để nhìn lại, cha mẹ mới có thể bắt đầu quá trình chuyển hóa những mâu thuẫn thành cơ hội trưởng thành.

Quản lý con bắt đầu từ quản lý môi trường sống

Gia đình là môi trường đầu tiên đứa trẻ tiếp xúc từ khi chào đời. Vì vậy, muốn quản lý con, trước tiên cha mẹ cần quản lý môi trường.

Nhiều phụ huynh lo lắng khi con “hư”, chống đối, thu mình hoặc nghiện thiết bị điện tử. Tuy nhiên, câu hỏi sâu xa hơn cần được đặt ra là: Môi trường cảm xúc trong gia đình đang như thế nào?

Một ngôi nhà thường xuyên căng thẳng, so sánh, áp lực thành tích có thể vô tình nuôi dưỡng những đứa trẻ tổn thương, dè chừng hoặc phản kháng. Ngược lại, một gia đình biết lắng nghe, tôn trọng cảm xúc và cho phép sai lầm sẽ nuôi dưỡng những tâm hồn dám sống thật, dám thử nghiệm và dám chịu trách nhiệm.

Từ góc nhìn chuyên môn, việc can thiệp hành vi của trẻ mà không điều chỉnh môi trường gia đình thường chỉ tạo ra thay đổi tạm thời. Khi môi trường không thay đổi, hành vi cũ có xu hướng quay trở lại. Vì vậy, giáo dục gia đình cần được hiểu là quá trình xây dựng hệ sinh thái tâm lý lành mạnh, thay vì chỉ tập trung vào việc “sửa con”.

Bốn kiểu phụ huynh: Nhìn lại để định hướng

Trong phần chia sẻ chuyên sâu, chuyên gia Nguyễn Mạnh Cường đưa ra bốn kiểu phụ huynh thường gặp:

• Đẻ: Chỉ sinh con, nhưng không thực sự nuôi dưỡng và giáo dục.
• Nuôi: Xem tiền là tất cả nhưng thiếu kỹ năng dạy dỗ; Nuông chiều con như “thú cưng”; Nuôi mà không có định hướng giáo dục rõ ràng.
• Dạy: Dạy đạo đức ở mức lý thuyết; Dạy kiến thức, thành tích, chữ nghĩa; Dạy con hơn thua, so bì, giỏi nói nhưng thiếu chiều sâu.
• Rèn: Tập luyện làm tốt từng việc nhỏ; Rèn luyện qua khó khăn để hình thành đạo đức, nghị lực và tư duy đúng đắn; Trong đó, “Dạy” và “Rèn” không thể đạt được trong ngày một ngày hai. Đó là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và nhất quán.

Nuôi con không chỉ là cho ăn đủ bữa, mà là gieo một thế giới nội tâm. Dạy con không phải chỉ là cho đi học thêm kỹ năng, mà là sống cùng, làm gương và đồng hành trong từng trải nghiệm thường nhật. Cha mẹ không cần hoàn hảo, nhưng cần đủ tỉnh thức để trở thành một “môi trường lành” cho con nảy mầm.

Khi cha mẹ thay đổi, con có cơ hội thay đổi

Điều đặc biệt của workshop lần này là nhiều phụ huynh tham gia mà con không trực tiếp có mặt. Tuy vậy, kết quả chuyển biến tích cực vẫn xuất hiện rõ rệt trong quá trình đồng hành sau đó.

Một khách hàng của chuyên gia Nguyễn Đức Chính chia sẻ rằng chị duy trì thói quen thức dậy lúc 4h30 sáng mỗi ngày để thực hành các bài tập được hướng dẫn. Sự kiên trì ấy không chỉ giúp chị thay đổi nội tâm mà còn dần cải thiện bầu không khí trong gia đình.

Thực tế này cho thấy: khi cha mẹ thay đổi nhận thức và hành vi, hệ thống gia đình cũng thay đổi theo. Trẻ em thường phản ứng với môi trường; khi môi trường ổn định và tích cực hơn, trẻ có xu hướng điều chỉnh để thích nghi.

Để giúp phụ huynh cụ thể hóa hành trình làm bạn cùng con, chuyên gia Nguyễn Mạnh Cường đưa ra công thức: Mình là con – con là mình (Tuy hai mà một, đồng cam cộng khổ).

• 2 Đồng: Đồng sự, đồng lõa (đồng hành và thấu hiểu).
• 3 Cùng: Cùng ăn, cùng học, cùng chơi.
• 4 Khen: Khám phá – khờ – khen – khuyên.
• 3 Không: Không xét nét – không khó chịu – không chỉ trích.

Những nguyên tắc này không mang tính khẩu hiệu, mà là thực hành cụ thể giúp cha mẹ xây dựng kết nối cảm xúc bền vững với con.

Rèn “Tâm” – gốc rễ của giáo dục bền vững

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong chương trình là vai trò của “Tâm”. Nếu “thân” là hành vi, thì “tâm” là gốc rễ. Muốn một con người sống đúng, không thể chỉ điều chỉnh hành vi bề mặt, mà cần nuôi dưỡng lại nền tảng bên trong.

Mỗi ngày, mỗi người đang nuôi lớn điều gì trong tâm mình? Những suy nghĩ tiêu cực, so sánh, áp lực – hay những giá trị tích cực, biết ơn và học hỏi?

Giáo dục đúng nghĩa không phải là ép buộc người khác làm theo ý mình, mà là giúp họ dịch chuyển từ tâm hướng hạ lên tâm hướng thượng; từ cái tôi vụn vặt sang con người trưởng thành. Muốn vậy, “Tâm” cần được nuôi dưỡng mỗi ngày bằng sách hay, thầy giỏi, bạn tốt và môi trường giá trị đúng đắn.

Đây không chỉ là thông điệp dành cho con trẻ, mà trước hết là dành cho cha mẹ.

Học – Hành – Chia sẻ: Trải nghiệm chạm đến cảm xúc

Với mong muốn người tham dự không chỉ nghe mà còn thực sự chiêm nghiệm, chuyên gia Nguyễn Đức Chính đã thiết kế phần trò chơi tương tác sâu.

Người tham gia được yêu cầu hình dung về cuộc hội thoại với 5 người quan trọng trong đời: nếu chỉ còn 60 phút để gặp họ, mình sẽ nói gì? Và nếu được thêm thời gian, mình muốn nói thêm điều gì?

Dù chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, bài tập này đã khiến nhiều người xúc động đến rơi nước mắt. Những điều chưa kịp nói, những cảm xúc bị kìm nén, những mong muốn chưa từng thổ lộ… được gọi tên trong không gian an toàn và tôn trọng.

Phần cuối chương trình, các phụ huynh có dịp chia sẻ câu chuyện cá nhân. Một người mẹ bày tỏ:

Bài học sâu sắc nhất với tôi là phải đặt niềm tin vào chính mình trước. Khi mình tin rằng mình có thể vượt qua, tin rằng mọi chuyện sẽ tốt đẹp, thì điều đó dần trở thành hiện thực. Và con mình rồi sẽ tốt hơn cả những gì mình kỳ vọng.

Một phụ huynh khác chia sẻ rằng cha mẹ cần giữ được sự bình an nội tâm thì con mới có thể bình an. Khi cha mẹ liên tục lo lắng, bất an, trẻ cũng khó ổn định. Ngược lại, khi cha mẹ duy trì năng lượng tích cực, trẻ cảm nhận được và dần điều chỉnh theo.

Mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau, nhưng nhu cầu về sự thấu hiểu và kết nối thì không phân biệt giàu nghèo hay địa vị. Khi cha mẹ cởi mở đón nhận sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời, con trẻ luôn có cơ hội chuyển hóa.

Tiếng nói chung trong gia đình không đến từ việc ai thắng ai thua, mà đến từ việc mỗi người sẵn sàng nhìn lại mình, điều chỉnh mình và cùng nhau xây dựng một môi trường sống lành mạnh. Hành trình ấy không dễ dàng, nhưng hoàn toàn khả thi – khi cha mẹ bắt đầu từ chính mình.